Είναι μοναδικό φαινόμενο στους Έλληνες της εποχής εκείνης να λαχταρούν τα γράμματα, να λαχταρούν να δουν το γένος να μορφώνεται, όπως κήρυξε ο Κοραής, λέγοντας, πώς τότε το έθνος θα νιώσει τη δουλεία του, όταν του γνωρίσουμε τους προγόνους μας μέσα στα σχολεία και στα βιβλία. Πίστευαν ότι στην πνευματική καλλιέργεια και υπεροχή του έπρεπε να στηριχθεί η προκοπή του ελληνικού έθνους και μάλιστα σε αγωνιστικές περιόδους της εθνικής μας ιστορίας, όταν διεξάγονταν αγώνας επικρατήσεως και ήταν ανάγκη να επιστρατευθούν όλες οι δυνάμεις των τέκνων του και ιδιαίτερα oι πνευματικές.

Ο Γεώργιος Ζαρίφης (που κατά τη διάρκεια της επαναστάσεως του 1821 είχε περατώσει πολύ ευδόκιμα τις σπουδές του στο ονομαστό Γαλλικό Λύκειο Ρισελιέ της Οδησσού) είχε τις ίδιες σκέψεις και πίστευε, ότι μόνο με την παιδεία και την πνευματική καλλιέργεια των υποδούλων Ελλήνων θα γίνονταν δυνατή η απελευθέρωση του αλύτρωτου ακόμη Ελληνισμού και η εν γένει προαγωγή του έθνους.

Γεώργιος Ζαρίφης 1806-1884

Μετά την απελευθέρωση του ελληνικού έθνους η οικογένεια Ζαρίφη κατέβηκε στην Ελλάδα, όπου ο Γεώργιος Ζαρίφης διορίστηκε από τον Καποδίστρια δημόσιος υπάλληλος, αλλά αργότερα εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη, επιδόθηκε στο εμπόριο, ίδρυσε τραπεζικούς οργανισμούς σε όλη την Τουρκία και έγινε οικονομικός σύμβουλος του Σουλτάνου, χρηματοδοτώντας το τουρκικό δημόσιο και επηρεάζοντας την δημοσιοοικονομική πολιτική του οθωμανικού κράτους...⁵. Έτσι απόκτησε τεράστια περιουσία, μέγα μέρος της οποίας διέθεσε για την ίδρυση, συντήρηση και λειτουργία ελληνικών εκπαιδευτηρίων και άλλων κοινωφελών ιδρυμάτων. Φιλοδοξούσε να δει το γένος να πάει μπροστά στα γράμματα και γι' αυτό άνοιγε τα ταμεία του και ξόδευε αλύπητα γι αυτό το σκοπό. Κάθε χρόνο ξόδευε για δωρεές σε Σχολεία και σε παιδιά που σπούδαζαν τριάντα χιλιάδες λίρες⁶. Πρώτα-πρώτα διέθεσε το 9/10 του συνολικού ποσού που χρειάστηκε να ανεγερθεί στο Ιστορικό Φανάρι το μεγαλοπρεπές κτίριο της Μεγάλης του Γένους Σχολής (που αποτελούσε διάδοχο του περίφημου Βυζαντινού Πανδιδακτηρίου). Ίδρυσε στη Φιλιππούπολη το 1876 τα περίφημα Ζαρίφεια Διδασκαλεία και τα προικοδότησε με ετήσια δωρεά χιλίων λιρών. Από τα Διδασκαλεία αυτά αποφοιτούσαν επί δεκαετίες oι διδάσκαλοι και oι διδασκάλισσες που μετάδιδαν το φως της ελληνικής παιδείας στα ελληνόπουλα των Σχολείων της Ανατολικής Ρωμυλίας και γενικότερα της Θράκης.

Ο Ανδρέας Συγγρός, εθνικός ευεργέτης κι αυτός, που γνώρισε καλά τον Γεώργιο Ζαρίφη στο εμπόριο και συνδέθηκε μαζί του φιλικά, είπε γι' αυτόν ότι: «καθένας που τον γνώριζε από κοντά και μπορούσε να τον εκτιμήσει, μπορούσε να βεβαιώσει πως ο άνθρωπος αυτός είχε απέραντη καλωσύνη, ειλικρίνεια και γενναιότητα ψυχής και ήταν πολύ σπουδαίο στοιχείο στην Πόλη, στο Λονδίνο και στη Μασσαλία».

Ο Γ. Ζαρίφης απολάμβανε τον γενικό θαυμασμό και τον σεβασμό όλων των εθνοτήτων και αυτών ακόμη των Τούρκων. Πέθανε στις 17 Μαρτίου 1884. Η γυναίκα του Ελένη θέλησε να συνεχίσει το ευεργετικό έργο του, σύμφωνα με την επιθυμία που της είχε εκφράσει πριν πεθάνει. Μαζί με τον αδελφό της Στέφανο Ζαφειρόπουλο ίδρυσαν το Κεντρικό Παρθεναγωγείο της Κωνσταντινουπόλεως και αγόρασαν στην Πριγκηπόνησο το μεγάλο οικοδόμημα που στεγάστηκε το μεγαλόπρεπο Ορφανοτροφείο Κωνσταντινουπόλεως, το οποίο αργότερα οι Τούρκοι το έκαμαν δικό τους. Για τη συντήρηση και τη λειτουργία των Ζαριφείων Διδασκαλείων Φιλιππουπόλεως, το 1890 και επί πρωθυπουργίας Θεοδώρου Δεληγιάννη, διέθεσε το ποσόν των 20.000 οθωμανικών λιρών ετησίως, με σύμβαση πού συνομολόγησε με τα ελληνικό δημόσιο και της οποίας απόσπασμα είναι το εξής:

 

Πτυχίον δημοδιδασκάλου "Πρώτης Τάξεως", που εκδόθηκε από το Ζαρίφειο Δημοδιδασκαλείο Φιλιππουπόλεως το 1894. (Υπογράφεται πρωτίστως από τον Πρόεδρο της Εφορίας).

1)                                                Άρθρον 1

«Η Ελληνική Κυβέρνησις, από της κυρώσεως της παρούσης συμβάσεως, αναλαμβάνει την διεύθυνσιν των εv Φιλιππουπόλει Ζαριφείων Διδασκαλείων, υποχρεούμενη να καταβάλλη εις αεί ετησίως προς συντήρησιν αυτών το ποσόν των εικοσακισχιλίων μέχρι εικοσιπεντακισχιλίων χρυσών φράγκων και να τηρήση πάντοτε την αρχικήν αυτών επωνυμίαν είτε εv Φιλιππουπόλει διατηρήσει ταύτα είτε εν άλλω μέρει του εξωτερικού θεωρήσει σκοπιμωτέραν την συντήρησιν αυτών.

                                      Άρθρον 2

«Η κυρία Ελένη χήρα Γεωργίου Ζαρίφη, επιθυμούσα, χάριν της μνήμης του συζύγου της, να καταστήσει όσον ένεστιν αδάπανον δια το κράτος την συντήρησιν των Διδασκαλείων, δωρείται τω Ελληνικώ Δημοσίω το ποσόν των λιρών οθωμανικών εικοσακισχιλίων, εκ της απαιτήσεως ην έχει κατά των αγοραστών παρ' αυτής του εv Θεσαλλία κτήματος Σοφάδων, μετά πάντων των γνωρισθέντων αυτή δικαιωμάτων...» (4, 5, 21, 29, 36 )⁷.

 

Η συνέχεια της επίσημης αλληλογραφίας αυτής της υποθέσεως έχει ως εξής:

 

2)                                                                                ΕΦΗΜΕΡΙΣ  ΤΗΣ  ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Έτος 1897                                     Εν Αθήναις τη 9η Ιανουαρίου                             Αριθ. 5

«Περί εγκρίσεως της μεταξύ της Κυβερνήσεως και της Ελένης Γ. Ζαρίφη συμβάσεως»

                                                                                        Νόμος ΒΥΘΝ

                                                                                         ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α΄

                                                                                  Βασιλεύς των 'Ελλήνων

Ψηφισάμενοι ομοφώνως μετά της Βουλής, απεφασίσαμεν και διατάσσομεν:

Άρθρον μόνον

Η μεταξύ του Προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου και Υπουργού επί των Οικονομικών, αντιπροσωπευθέντος υπό του εν Κωνσταντινουπόλει Πρέσβεως της Ελλάδος Ν. Μαυροκορδάτου, και της Ελένης Γ. Ζαρίφη, εξ άρθρων τεσσάρων και εν Κων-σταντινουπόλει την 4ην Δεκεμβρίου 1996, συνομολογηθείσα σύμβασις περί της υπό της Ελληνικής Κυβερνήσεως Διευθύνσεως των εν Φιλιππουπόλει Ζαριφείων Διδασκαλείων και παροχής παρ' αυτής της προς το Ελληνικόν Κράτος δωρεάς της Ελένης Γ. Ζαρίφη λιρών οθωμανικών εικοσιπεντακισχιλίων τετρακοσίων, εκ της απαιτήσεως της κατά των αγοραστών του υπ' αυτής πωληθέντος κτήματος Σοφάδων, εγκρίνεται καθ' όλα αυτής τα μέρη και έχει πλήρη Νόμου ισχύν.

Ο παρών Νόμος, ψηφισθείς υπό της Βουλής και παρ' Ημών σήμερον κυρωθείς, δημοσιευθήτω δια της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως και εκτελεσθήτω ως Νόμος του Κράτους.

Εν Αθήναις τη 4η Ιανουαρίου 1897.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Ο επί των Οικονομικών Υπουργός και προσωρινώς επί των Εκκλησιαστικών και

της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως

ΘΕΟΔΩΡΟΣ Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ

Εθεωρήθη και ετέθη η μεγάλη του Κράτους σφραγίς

Εν Αθήναις τη 8η Ιανουαρίου 1897

 Ο επί της Δικαιοσύνης, Υπουργός

ΦΙΛΙΠΠΟΣ Π. ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ

3)                ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΟΥ ΘΡΑΚΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ

             ΠΡΟΣ TON ΕΠΙ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΟΝ

                                       ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 1930

Συμφώνως προς προφορικήν μας συνεννόησιν μετά του ημετέρου Προέδρου και Βουλευτού Έβρου κ. Φιλίππου Μανουηλίδου, λαμβάνομεν την τιμήν να σας μεταδώσωμεν τα ακόλουθα:

Δεν διαφεύγει την υμετέραν αντίληψιν, ότι πολλοί εκ των ομογενών, και ιδία των εν τω Εξωτερικώ διαβιούντων, διεκρίθησαν πάντοτε δια τα αισθήματα των τα γενναιόδωρα και φιλοπάτριδα, εις πάσαν δε ανάγκην του κράτους, και ιδία εις ό,τι αφεώρα την εκπαίδευσιν και την φιλανθρωπίαν, ετίμησαν δια των χορηγιών των το Ελληνικόν όνομα.

Αι οικογένειαι των αοιδίμων Ζάππα, Ζωγράφου, Ζαρίφη και τόσων άλλων, δεν έπαυσαν από του να είναι γνωσταί εις όλον τον Ελληνισμόν δια τας παντοίας αυτών ευεργεσίας.

Ο αείμνηστος Γεώργιος Ζαρίφης, παροτρύνσει του εν Κωνσταντινοπόλει Θρακικού Συλλόγου καθώς και του Ελληνικού Φιλολογικού τοιούτου, από του 1894 συνετήρει εν Φιλιππουπόλει τα γνωστά Ζαρίφεια Διδασκαλεία. Αποθανόντος του Γ. Ζαρίφη η σύζυγός του Ελένη Ζαρίφη εξηκολούθει συντηρούσα αυτά και δια συμβάσεως υπογραφείσης την 4/12/96 μεταξύ αυτής και του εv Κωνσταντινουπόλει Έλληνος Πρεσβευτού Ν. Μαυροκορδάτου, αντιπροσωπευόντος τον Υπουργον των Οικονομικών, και κυρωθείσης δια του Νόμου ΒΥΝΘ', ης αντίγραφον εσωκλείομεν, παρεχώρησεν τα εv Θεσσαλία κτήματα αυτής, αξίας Λ. Τ. χρ. 24.000 εις το κράτος, όπερ εις αντίκρυσμα ανέλαβεν υποχρέωσιν της ετησίας παροχής Φρ. χρ. 20-25 χιλιάδων, προς συντήρησιν των Διδασκαλείων τούτων και αν ακόμη μετεφέροντο αλλαχού, σύμφωνα με ρητήν της συμβάσεως ρήτραν.

Εξηκολούθουν ούτω τα Ζαρίφεια Διδασκαλεία υφιστάμενα μέχρι του 1906, οπότε επήλθεν η εκρίζωσις των ομογενών εκ Βουλγαρίας και κατελήφθησαν πάντα τα αυτόθι καθιδρύματα³.

Δεν έλειψαν κατά καιρούς αι σκέψεις και ενέργειαι επανιδρύσεως των Ζαριφείων εις άλλα μέρη της Θράκης και δη εν Επιβάταις κλπ. Τα επακολουθήσαντα όμως πολεμικά γεγονότα δεν επέτρεψαν την πραγματοποίησιν των τοιούτων σχεδίων, παραμένει δε αδιάθετον έκτοτε το ποσόν τούτο, αναγραφόμενον τακτικώς εις τους προϋπολογισμούς του Κράτους.

Εν συνεννοήσει μετά των κληρονόμων και αξιοτίμων υιών Ζαρίφη, ευρισκομένων εν Αθήναις, το Θρακικόν Κέντρον φρονεί, ότι θα έπρεπε να ληφθή φροντίς υπό του αρμοδίου Υπουργείου, ίνα το Κράτος εκτελέση τας ανειλημμένας υποχρεώσεις του προς την αείμνηστον Ελένην Ζαρίφη.

Εν τω προσώπω υμών κ. Υπουργέ, φρονούμεν ότι η πρότασίς μας περί επαναλήψεως της λειτουργίας των Ζαριφείων Διδασκαλείων είτε και ως γεωργικών τοιούτων εν Αλεζανδρουπόλει της Δυτ. Θράκης, όπου και κατάλληλον καλλιμάρμαρον κτίριον υπάρχει, θα τύχη της δεούσης στοργικής υιοθετήσεως, εκ της πρωτοβουλίας δε υμών αναμένομεν την εκπλήρωσιν του πόθου και της επιθυμίας της οικογενείας Ζαρίφη και των θρακικών πληθυσμών, οίτινες πρόκειται να εξυπηρετηθούν.

Νομίζομεν ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξη δευτέρα γνώμη επί της υποχρεώσεως ην έχει το κράτος να δίδη το παράδειγμα της ακεραίας εκπληρώσεως των και δια συμβάσεως οφειλομένων, και ότι ακόμη δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ο προς την μνήμην των παντοιοτρόπως ευεργετησάντων τον ελληνισμόν οφειλόμενος σεβασμός, δια να μη σχηματίζεται η εντύπωσις, ότι λησμονούνται αι πράξεις ευεργετών, οίτινες πλέον σπανίζουσι τόσον κατά τα τελευταία έτη.

Το Θρακικόν Κέντρον θα θεωρήσει εαυτό ευτυχές, εάν τύχη ευμενούς εκ μέρους υμών απαντήσεως, εφ' ω εκφράζει εκ των προτέρων τας ευχαριστίας του καί

Διατελεί μετ' εξαιρετικής τιμής  

 

4)        ΦΥΛΛΟΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΟΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 61/1934 (τεύχος Α΄)

«Περί διαθέσεως προς συντήρησιν Παιδαγωγικής Ακαδημίας εν Ελλάδι του δυνάμει του Νόμου Β.Υ.Ν.Θ. αναγραφομένου εν τω προϋπολογισμώ ποσού»

ΝΟΜΟΣ 6042

 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Έχοντες υπ' όψει το άρθρον 75 του Συντάγματος, εκδίδομεν τον επόμενον Νόμον, ψηφισθέντα υπό της Βουλής και της Γερουσίας

Άρθρον μόνον

Η επί τη βάσει της δια του Νόμου ΒΥΝΘ κυρωθείσης συμβάσεως μεταξύ του Δημοσίου και της αειμνήστου Ελένης χήρας Γεωργίου Ζαρίφη αναληφθείσα υποχρεώσις του Δημοσίου περί καταβολής ετησίως είκοσι έως είκοσι πέντε χιλιάδων χρυσών φράγκων, δια την συντήρησιν των εν Φιλιππουπόλει Ζαριφείων Διδασκαλείων, η λειτουργία την οποίων εv Φιλιππουπόλει και εν γένει εv τω εξωτερικώ κατέστη ήδη ανέφικτος, διατίθεται υπέρ της διατηρήσεως μιας Παιδαγωγικής Ακαδημίας, ιδρυόμενης εν Ελλάδι υπό την επωνυμίαν «Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία» και λειτουργούσης κατά τας διατάξεις του Νόμου. Ο παρών Νόμος, ψηφισθείς υπό της Βουλής και της Γερουσίας και παρ' ημών σήμερον εκδοθείς, δημοσιευθήτω δια της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως και εκτελεσθήτω ως Νόμος του Κράτους.

Εν Αθήναις τη 5η Φεβρουαρίου 1934

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΖΑΪΜΗΣ

Ο επί της Παιδείας και Θρησκευμάτων Υπουργός

Ι. ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ

Εθεωρήθη και ετέθη η μεγάλη του κράτους σφραγίς

 Εν Αθήναις τη 10η Φεβρουαρίου 1934

              Ο Υπουργός της Δικαιοσύνης

 Σ.Π. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ

                       5) ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

«Η εις τας αρχάς του ισταμένου αιώνος αποβιώσασα ομογενής εκ Κωνσταντινουπόλεως και αείμνηστος ευεργέτης Ελένη χήρα Γ. Ζαρίφη, χάριν της μνήμης του, εις την χορείαν των Ευεργετών, συζύγου της Γεωργίου Ζαρίφη, ιδρυτού των εν Φιλιππουπόλει της Ανατολικής Ρωμυλίας Ζαριφείων Διδασκαλείων, και εν τη επιθυμία της, όπως καταστήση αδάπανον δια το Ελληνικόν Κράτος την διατήρησιν και συντήρησιν των Διδασκαλείων τούτων, εκπλ,ηρούντων τότε, δια της αναπτύξεως και μορφώσεως του έξω Ελληνισμού, υψίστην εθνικήν αποστολήν, εδωρήσατο, δυνάμει της υπογραφείσης εν Κωνσταντινουπόλει και από 4-12-1896 μεταξύ αυτής και της Ελληνικής Κυβερνήσεως συμβάσεως, την εξ είκοσι χιλιάδων (20.000} λιρών Τουρκίας απαίτησίν της, λόγω απαλλοτριώσεως η κατ' έτέραν εκδοχήν κατά των αγοραστών, του ανήκοντος αυτή κατά πλήρη κυριότητα κτήματος εις Σοφάδες -Θεσσαλίας, εκχωρηθείσαν εις το Δημόσιον.

Αντιστοίχως η Ελληνική Κυβέρνησις ανελάμβανε την διεύθυνσιν των ως άνω Διδασκαλείων και την συντήρησιν αυτών δια της καταβολής 20.000-25.000 χρυσών φράγκων ετησίως, διατηρούμενης πάντοτε της Ζαριφείου επωνυμίας.

Η ανωτέρω σύμβασις επεκυρώθη δια του Νόμου ΒΥΝΘ/1897 και εις τα εν λόγω εκπαιδευτήρια κατεβάλλετο το ποσόν της συντηρήρησεως μέχρι του 1906, οπότε έπαυσαν λειτουργούντα, προφανώς λόγω επικρατήσεως της βουλγαρικής προπαγάνδας.ι

Εν συνεχεία δια της από 22.2.1934 πράξεως του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων και εις εκτέλεσιν των σχετικών διατάξεων του Νόμου «περί διαθέσεως προς συντήρησιν Παιδαγωγικής Ακαδημίας εν Ελλάδι του, δυνάμει του Νόμου ΒΥΝΘ, αναγραφομένον εν τω προϋπολογισμώ ποσού», απεφασίσθη όπως η αναληφθείσα τότε υποχρέωσις του ελληνικού δημοσίου περί καταβολής ετησίως είκοσι έως είκοσι πέντε χιλιάδων χρυσών φράγκων, δια την συντήρησιν των Ζαριφείων Διδασκαλείων, ων η λειτουργία κατέστη ήδη ανέφικτος, διατίθεται υπέρ της διατηρήσεως εν Αλεξανδρουπόλει Παιδαγωγικής Ακαδημίας, ήτις και εφεξής ονομάζεται «Ζαρίφειος Παιδαγωγική Ακαδημία».

Οχληθέντες εσχάτως υπό των ενδιαφερομένων και ελλείψει παρ' ημίν σχετικών με την δωρεάν ταύτην στοιχείων, απευθύναμεν προς το Υπουργείον Εθνικής Παιδείας το υπ' αριθμ. Κ. 13773/1705/20.8.60 έγγραφόν μας, ίνα πληροφορηθώμεν, εάν εις το παρελθόν και εις εκτέλεσιν της ως άνω συμβάσεως και της μετέπειτα από του έτους 1934 ως άνω πράξεως του αυτού Υπουργείου Παιδείας, διετίθετο κονδύλιον τι, δια την συντήρησιν της εν Αλεξανδρουπόλει Ζαριφείου Παιδαγωγικής Ακαδημίας.

Επί του ως άνω εγγράφου μας δεν ετύχομεν απαντήσεως, δι' ο και απεστάλη υπομνηστικόν τοιούτον.

Συνημμένως υποβάλλομεν αντίγραφα απάντων των εν τω παρόντι σημειώματι αναφερομένων εγγράφων» (8).

 

«Με το θάνατο και της χήρας Ζαρίφη τα παιδιά τους δεν ξέχασαν τα ιδανικά των γονιών τους και συνέχισαν το έργο τους συντηρώντας τα ιδρύματα που εκείνοι είχαν ιδρύσει» (5)..

« Ο Γεώργιος Ζαρίφης, κοντά στους μεγάλους Θράκες ευεργέτες, τον Σαράντη Αρχιγένη, τον Γρηγόριο Μαρασλή, τον Νέστορα Τσανακλή, εκλεκτός ανάμεσα σ' εκλεκτούς, με τη γενναιόδωρη και πολύτιμη προσφορά του, φάνηκε άξιος της Πατρίδος και του Έθνους, άξιος της Θράκης που τον εγέννησε» (29).