Α' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΡΑΚΩΝ - ΞΑΝΘΗ 21-24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1993 - Ο ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ

1. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΑΧΡΙΑΝΕΣ

Είναι πανθομολογούμενο ότι οι ίδιοι οι κάτοικοι της Ροδόπης αυτοαποκαλούνται Αχριάνες.

Αν όμως τους ερωτά κάποιος τι σημαίνει αυτή η ονομασία κανένας τους δεν είναι σε θέση να δώσει κάποια απάντηση.

Εν τούτοις είναι μια ονομασία, την οποία προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τόσο Έλληνες όσο και Τούρκοι μελετητές.

Αυτές λοιπόν τις επί μέρους απόψεις των Ελλήνων και Τούρκων μελετητών θα προσπαθήσουμε να εκδιπλώσουμε στη συνέχεια, ξεκινώντας αρχικά από τις ερμηνείες που δίνουν στο όνομα Αχριάνες οι Έλληνες μελετητές.

Πρώτος από τους Έλληνες, που προσπάθησε να ερμηνεύσει την ονομασία Αχριάνες φαίνεται να είναι ο Μελισσηνός Μελίρρυτος, ο οποίος το 1871 έγραφε ότι ονομάζονται Αχρι-γιάννιδες και ότι η ονομασία αυτή ίσως προέρχεται από το : αχρείοι Γιάννιδες ή άγριοι ή αγροίκοι Γιάννιδες, εκτός εάν, πρόσθετε, υπάρχει καμιά παραγωγή από το σλαβωνικό Γκόρατζ (όρος), οπότε σημαίνει τους ορεινούς Γιάννιδες.¹

Μετά το Μελίρρυτο ο Πολ. Παπαχριστοδούλου θεωρεί ότι η ονομασία Αχριάνες ή Αχριάνοι δεν είναι τίποτε άλλο παρά παραφθορά της ονομασίας του φύλου των αρχαίων θρακών Αγριάνες και παραπέμπει σε αρχαίους συγγραφείς (Θουκυδίδη, Θεόπομπο), που μνημονεύουν τους Αγριάνες. ²

Με την άποψη του Παπαχριστοδούλου συντάσσονται και οι: Ι. Μαγκριώτης, ³ Ν. Γονατάς - Π.Κυδωνιάτης⁴,· Αναστάσιος Χαραλαμπίδης⁵ και Π. Χιδίρογλου⁶ επαναλαμβάνοντας τις παραπομπές του Παπαχριστοδούλου.

Δυστυχώς όμως κανένας από όλους αυτούς που αναφέρθηκαν δεν προσάγει ιστορικές ή έστω φιλολογικές μαρυρίες που να επιβεβαιώνουν τη διατήρηση της ονομασίας Αγριάνες κ.λ.π. καθόλο το ενδιάμεσο χρονικό διάστημα των 2000 και πλέον χρόνων⁷.

Κατά συνέπεια δεν μπορεί να γίνει ανεπιφύλακτα δεκτή, όσο κι αν είναι επιθυμητή, αυτή η άποψη, όπως έγραφε και ο Κ. Κουρτίδης ^7α.

Για το λόγο δε αυτό και ο Αντ. Λιάπης⁸ θεωρεί ότι η άποψη της εννοιολογικής και ετυμολογικής σχέσεως μεταξύ των ονομάτων Αγριάνες και Αχρέν ή Αχριάν είναι ευάλωτες και δέχεται ότι η ονομασία Αχριάνες προέρχεται μάλλον από την ονομασία Αχριδώ, ονομασία που είχε η οροσειρά της Ροδόπης στο μεσαίωνα⁹.

Πριν διερευνηθεί όμως κατά πόσο μπορεί να ευσταθεί και αυτή η άποψη του Λιάπη, την οποία σε παλαιότερη εργασία μου δεχόμουν και εγώ¹⁰, νομίζω ότι

επιβάλλεται να δούμε τι λέγουν επί του προκειμένου και οι τουρκικές πηγές και μελέτες.

Οι Τούρκοι μελετητές απορρίπτουν ότι οι Πομάκοι προέρχονται από τους αρχαίους Αγριάνες διότι, λέγουν ούτε στα Βυζαντινά ούτε στα Οθωμανικά κείμενα απαντάται η λέξη αυτή (Αγριάνες). Δεν διστάζουν μάλιστα να ισχυριστούν, εντελώς όμως αυθαίρετα και ατεκμηρίωτα, ότι τάχα στα Οθωμανικά κείμενα γίνεται λόγος για τους Πομάκους από το 1300 και στα Βυζαντινά για τους " AREN " (άνδρες) και προσθέτουν ότι και οι Βούλγαροι εθνικιστές απορρίπτουν την άποψη ότι οι Πομάκοι προέρχονται από τους αρχαίους Θράκες¹¹.

θέλοντας όμως να περάσουν από την άρνηση στη θέση επιχειρούν και αυτοί να ερμηνεύσουν τη λέξη-ονομασία Αχριάν-Αχριάνες.

Έτσι οι σύγχρονοι μελετητές ισχυρίζονται ότι η λέξη Αχριάνες έχει σχέση με τους Ahi, που ήταν μέλη της ημιθρησκευτικής (μουσουλμανικής) αδελφότητας των Αχίδων. ¹²

Μέσα λοιπόν σ'αυτό το πνεύμα και ο Αχριάνας (από την περιοχή της Ξάνθης αλλά που ζει και εργάζεται στην Τουρκία) Abd. Dede έγραφε " Κατά τη γνώμη μου η ρίζα της λέξεως Λχριάνας προέρχεται από τη λέξη Αχι της οποίας ο περσικός πληθυντικός είναι Αχιγιάν και σημαίνει τους Αχίδες΄΄ και πρόσθετε διευκρινιστικά " Το Αχιλίκι, δηλαδή η πίστη στη μέλλουσα ζωή είναι πολύ διαδεδομένο στη Θράκη και μάλιστα στην περιοχή της Ροδόπης. (Και συνέχιζε). Ως γνωστόν αυτοί που άνοιξαν την κατάληψη της Ευρώπης μαζί. με τους σουλτάνους οι περισσότεροι ήταν Αχίδες...Στη Ρούμελη κάποια εποχή η διοργάνωση του Αχιλίκ είχε τόσο εξαπλωθεί, ώστε σε ορισμένες περιοχές επί αιώνες κι αν άλλαξε ο πολιτισμός τους, το όνομα αυτού του αρχαίου τουρκικού οργανισμού έζησε μέχρι τα τελευταία χρόνια".

Σε άλλο δε σημείο της ίδιας εργασίας του δε διστάζει να γράφει ότι δεν πρέπει να λέγονται Αχριάνες αλλά Αχίδες και η περιοχή αντί να λέγεται Αχρί Τσελεμπή, όπως μαρτυρείται από πολλές πηγές, να λέγεται Αχι Τσελεμπή. ¹³

Θα έπρεπε όμως να ομολογήσει ο Abd. Dede, και κάθε άλλος που ισχυρίζεται ότι οι Αχριάνες έχουν σχέση με τους Αχίδες, ότι, καίτοι οι πηγές μας δίνουν ελάχιστες πληροφορίες για τη ζωή και τη δράση των Αχίδων στο χώρο της Θράκης, ¹⁴ αυτοί ήταν καθαρά αστικό σωματείο, με παράδοση στις επιδόσεις κυρίως στα οικονομικά θέματα, και ότι η εν γένει δραστηριότατα τους στρέφονταν, αν δεν περιορίζονταν, στις πόλεις και την πεδινή ύπαιθρο, όπου επιδίδονταν στην εκμετάλλευση των οικονομικών πηγών πλούτου, που περνούσαν από τους Βυζαντινούς στους Τούρκους¹⁵.

Αντίθετα τον εξισλαμισμό των κατοίκων των ορεινών περιοχών, που περιέρχονται με τον α' ή β' τρόπο κάτω από την Οθωμανική κατοχή, τον ανελάμβαναν τα τάγματα των Μπεκτασίδων, οι οποίοι είχαν αποκτήσει θα λέγαμε ειδικότητα στη μεταστροφή προς τον μουσουλμανισμό και των αιρετικών χριστιανικών (Παυλικιανιστών, Μασσαλιανών, Βογομίλων) ορεσιβίων κοινοτήτων. ¹⁶

Κατά συνέπεια, όπως προκύπτει από αυτή την ίδια την ιστορική πραγματικότητα δεν φαίνεται να έχουν σχέση οι Αχριάνες με τους Αχίδες.

Αλλά για την προέλευση της ονομασίας Αχριάν ασχολήθηκε η Nurhan Tascioglu, που κατά τα άλλα μας έδωσε αρκετές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ιστορία της Ξάνθης κατά τα χρόνια της Οθωμανικής κατοχής της. Γράφει λοιπόν η εν λόγω ερευνήτρια (θέλοντας να διαφωτίσει την προέλευση της συνοικίας Αχριάν μαχαλέ της Ξάνθης): " Μεταξύ των συνοικιών της Ξάνθης το ότι βρίσκεται μία συνοικία με την ονομασία Αχιργιάν ή Αχριγιάν αποδεικνύει ότι στην Ξάνθη ήλθε και εγκαταστάθηκε από την Αλβανία μια μεγάλη οικογένεια. Όπως είναι γνωστό μετά την άλωση της περιοχής η Ξάνθη εδόθη στον Εβρενός μπέη ως ακριτικό τιμάριο... Έτσι το 1423 ο γνιός του Εβρενός, ο ίσα μπέης, που κατέλαβε την Αλβανία μετέφερε στην Ξάνθη μεταναστάτες από τη ν Αλβανία και τονς εγκατέστησε εδώ. "¹⁷ Έτσι από τους μετανάστες Αλβανούς της συνοικίας της Ξάνθης κατά την Tascioglu πήραν την ονομασία "Αχρίδες" και οι ορεσίβιοι Ροδοπαίοι ή Πομάκοι.

Δυστυχώς όμως ούτε και αυτή η γνώμη στηρίζεται σε ιστορικές μαρτυρίες και κατά συνέπεια δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.

Κατά τον V.L.Menage η λέξη Ahiryan αποτελεί πιθανότατα παρετυμολογία της λέξεως Αγαρηνός, ήτοι (ορθόδοξος) μουσουλμάνος.¹⁸

Ούτε όμως και αυτός ο ισχυρισμός μπορεί να ευσταθήσει γιατί, όπως θα αναφερθεί ευθύς αμέσως, τότε δε θα είχε νόημα ότι αυτή τη λέξη την χρησιμοποιούσαν ο Σουννίτες για να κατηγορήσουν τους Μπεκτασίδες οπαδούς του Σαρή Σελτίκ ως Αχριάνες.

Το σπουδαιότερο όμως εν προκειμένω είναι ότι όλες αυτές οι υποθέσεις και εκδοχές αναιρούνται από τις ίδιες τις τουρκικές, ιστορικές και φιλολογικές, πηγές, οι οποίες αναφέρουν την ονομασία Αχιργιάν ή Αχριγιάν αρκετές φορές και μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε καλύτερα ποιοί ονομάζονταν με αυτή την ονομασία. Είναι δε απορίας άξιο γιατί όλοι οι ενασχοληθέντες με την σημασία της λέξεως " Αχριάνες " Τούρκοι μελετητές δεν κάμουν ουδέ την παραμικρή νύξη γι'αυτές τις μνείες της εν λόγω ονομασίας στα τουρκικά κείμενα, ωσάν να μην υπάρχουν. Κι όμως υπάρχουν και φωτίζουν αρκούντος το θέμα.

Η παλαιότερη λοιπόν γνωστή τουρκική μαρτυρία-αναφορά της ονομασίας Αχριάνες ανάγεται τουλάχιστον στα 1424 και αποδίδεται, όπως προαναφέρθηκε, ως μομφή και κατηγορία στους αιρετικούς μουσουλμάνους-Μπεκτασίδες της Δοβρουτσάς, τους οποίους οι σουννίτες μουσουλμάνοι τους κατηγορούσαν ότι εγκατέλειψαν την πατρογονική μουσουλμανική πίστη και, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει," έγιναν Μονρτάτες και Αχριάνοι". ¹⁹

Σε άλλο δε ανώνυμο τουρκικό χρονικό των αρχών του ΙΣΊ" αιώνος αναφέρεται ότι κατά την εκστρατεία του σουλτάνου Βαγιατζίτ Β' το 1499 στην Βλαχία, στον τουρκικό στρατό συμμετείχαν και πολλοί " άθεοι Αχιρχιάν"". Λίγο μετέπειτα πάλι, δηλαδή λίγο μετά το 1500, ο Τούρκος ποιητής Iz Fakir έγραφε ότι" οι Αχφγιάν είναι άτομα που αποφεύγουν τους μουσουλμάνους και δεν σέβονται τη μουσουλμανική θρησκεία".²⁰

Την ίδια εποχή (1509) ο Τούρκος ιστορικός Ibn Kemal έγραφε για τους Αχριάν ότι πολλοί από αυτούς εγκατέλειψαν τη μουσουλμανική θρησκεία προτιμώντας το σκοτάδι της αθεΐας από το φως της μουσουλμανικής πίστεως. ²¹

Τέλος ο Τούρκος περιηγητής Ενί. Celcbi, που έζησε στα μέσα του IZ' αιώνα έλεγε ότι " οι Αχριγιάν ήταν εξισλαμισμένοι χριστιανοί, που προέρχονταν από Ρωμιούς, και όμως διατηρούν και πολλές χριστιανικές δοξασίες" •και πρόσθετε ότι " Αχριγιάν υπήρχαν στη Β. Θράκη, στον Τύρναβο της Θεσσαλίας και στην Πελοπόννησο".²²

Προσθετικά και διαφωτιστικά στις παραπάνω πληροφορίες των τουρκικών πηγών μπορούν να θεωρηθούν άλλες πηγές για το ίδιο πάντα θέμα.

Έτσι ο Γερμανογάλλος λόγιος Depping, που επισκέφτηκε την Εύβοια κατά τους χρόνους της Ελληνικής επαναστάσεως, όταν έφθασε στην απρόσιτη και ορεινή περιοχή του Καβοντόρο βρήκε να κατοικείται από άγριους Αλβανούς, τους οποίους ονόμασε Σκιπετάρους, για τους οποίους διευκρινιστικά έγραφε "Αυτοί οι Σκιπετάριοι, πρώτα Χριστιανοί, έγιναν Μωαμεθανοί, αν και δεν έχουν άλλη πίστη από ορισμένες δεισιδαιμονίες. Αλλά οι γυναίκες τους εφαρμόζουν ακόμα τον Χριστιανισμό. Η συνηθισμένη ασχολία τους είναι η φροντίδα που δίνουν στα κοπάδια τους. Φωνάζουν αυτούς τους βάρβαρους και γεροδεμένους βοσκούς act Ί snides ή R u rm ade s"²³

Ένας Έλληνας δε ιστορικός, ο Κ. Γουναρόπουλος γράφοντας σε ανύποπτο χρόνο (γύρω στα 1935) για την ιστορία της Εύβοιας, μας δίνει μερικές διαφωτιστικές πληροφορίες για την πίστη αυτών των αγρίων βοσκών " φανερός μεν ήσαν Μωαμεθανοί, εν τω κρύπτω δε Χριστιανοί. Ούτοι μήτε τα τζαμιά και εκκλησίες, μήτε ιμάμας και ιερείς είχον, μήτε Χριστιανοί μήτε Μωαμεθανοί θεωρούμενοι... Οι τοιούτοι δε ως μηδεμιά θρησκεία ανήκοντες, εκαλούντο σκωπτικός Αχρειάνοι, Σαμπάνοι, Μουρτάται, δηλαδή μικτοί και ακάθαρτοι..." ²⁴.

Αλλά, για να επανέλθουμε στο θέμα μας, κάτι παρεμφερές με τον Κ. Γουναρόπουλο έλεγε για τους Αχριάνες ή Πομάκους της Ροδόπης και ο (ουδέτερος) Τσέχος γλωσσολόγος και ιστορικός Leopoli Geitler, ο οποίος έγραφε το 1878:

" Τζαμί και Χότζα δεν γνώριζαν μέχρι τις μέρες μας...Οι άνθρωποι αυτοί ήταν καθαροί ειδωλολάτρες πριν από πενήντα χρόνια και προσέφεραν θυσίες στις σπηλιές. Τους χοτζάδες, οι οποίοι τους εμπόδιζαν να τραγουδούν τα τραγούδια τους και να τελούν τα έθιμα τους καταριούνται φοβερά". Και αλλού: "Στο πρωτότυπο τα τραγούδια (των Πομάκων) είναι ανακατεμένα ... Τώρα είναι ο πιο αγαπητός, ο απομηχανής θεός για όλες τις κρίσιμες περιπτώσεις, ο Άγιος Δημήτριος. Επαινείται το χρυσό βιβλίο, το ευαγγέλιο, οι σταυροί, η στροφή προς τον χριστιανισμό, η ανέγερση πλουσίων μοναστηριών και εκκλησιών- όλα αυτά εξυμνούν οι μωαμεθανοί Πομάκοι, δίχως καμιά επιφύλαξη".²⁵''

Και για να μη θεωρηθεί ότι όλα αυτά γινόταν από τους Αχριάνες-Πομάκους μόνο στο παρελθόν, προ 100 και πλέον χρόνων, νομίζω ότι είναι αρκετά διαφωτιστικά εκείνα που γράφει, εντελώς αυθόρμητα, και ο σύγχρονος μας Ροδοπαίος (Πομάκος) μελετητής των συμπατριωτών του Abd. Dede σε πρόσφατη εργασία του, όπου ομολογεί:

" Τα βουνά του Καράογλάν (σ.σ. βρίσκονται επάνω και ανατολικά της Ξάνθης) θυμίζουν ένα άλλο κόσμο. Οι άνθρωποι της περιοχής αυτής είναι πρωτόγονοι, εκ φύσεως είναι άγριοι. Όποιος πάει εκεί νομίζει ότι βρίσκεται όχι στον 20ο αιώνα, που κατακτήθηκε και το φεγγάρι ακόμα, αλλά στο μεσαίωνα, οπότε υπήρχε περιορισμός... Μένει σαστισμένος... Οι άνθρωποι της περιοχής αυτής είναι γεροί...σαν καρύδια και δεν σπάζουν. Γεροί...σκληροί. (Λέγουν ότι πιστεύουν στη μουσουλμανική θρησκεία) αλλά αυτά που κάμουν και πιστεύουν είναι ακριβώς αυτά που απαγορεύει η μουσουλμανική θρησκεία. Είναι μυθεύματα που εισήχθησαν στη θρησκεία μας. Παράδειγμα: Κάθε χρόνο κάμουν " μαγιά ". Στο μνήμα της νύμφης στα βουνά του Καράογλάν. Τα ζώα που θα θυσιαστούν δήθεν ο θεός ορίζει. Κάποιος τα βλέπει στο όνειρο του... Για να βρέξει, να έχει αφθονία... ".²⁶

Έπειτα από όλες αυτές τις τουρκικές και των ξένων πληροφορίες για τους Αχριάνες σε συνδυασμό με την αυθόρμητη εξομολόγηση αυτού του Αχριάνα-Πομάκου Abd. Dede ότι οι συμπατριώτες και ομόφυλοι του " κάμουν και πιστεύουν ακριβώς αυτά που απαγορεύει η μουσουλμανική θρησκεία" προκύπτουν τα ερωτήματα:

α. Ποιοί επί τέλους ονομάζονται Αχριάνες και

β. Εάν όλοι οι Ροδοπαίοι ήταν Αχριάνες

Στο πρώτο ερώτημα ο Ευστ. Ζεγκίνης, που μελέτησε το κίνημα των μου-σουλμανοφανών Μπεκτασίδων στη Δ. Θράκη και διερεύνησε τις τουρκικές πηγές, που αναφέρονται στο θέμα, καταλήγει στα εξής συμπεράσματα:

1. Αρχικά " φαίνεται τελείως απίθανο οι Αχιργιάν να ήταν μουσουλ-μανίζοντες Ορθόδοξοι Χριστιανοί"²⁷, δηλαδή δεν ήταν κρυπτοχριστιανοί.

2. Αλλά " δεν ήταν και ορθόδοξοι μουσουλμάνοι, γιατί και το ορθόδοξο Ισλάμ (σουννιτισμός) δεν επέτρεπε σ'αυτούς που ομολογούσαν πίστη στον Μωάμεθ να αποδέχονται και δοξασίες που δεν περιλαμβάνονται στο γράμμα του Ιερού Νόμου"²⁸, δηλαδή του Κορανίου και

3. καταλήγει στο συμπέρασμα .ότι ο όρος "Αχιργιάν εκφράζει κάποια χριστιανική αίρεση".²⁹

Αλλά ενώ γράφει ότι " είναι δύσκολο να ταυτίσουμε τους Αχιργιάν με τους οπαδούς κάποιας χριστιανικής αιρέσεως"³⁰ σε άλλη συνάφεια διατείνεται ότι " είναι δυνατόν να υποστηριχτεί η άποψη ότι οι Αχιργιάν ήταν Βογόμιλοι, οι οποίοι προσχώρησαν στο Μπεκτατισμό, χωρίς να αποβάλλουν τελείως τις δοξασίες του βογομιλισμού".³¹

To συμπέρασμα του Ζεγκίνη ότι οι Αχριάν ήταν Βογόμιλοι, που προσχώρησαν στον Μπεκτατισμό, θα μπορούσε να γίνει σχεδόν ανεπιφύλακτα δεκτό, εάν οι Αχριγιάνες απαντώνταν μόνο στην περιοχή της Ροδόπης ή έστω της Δοβρου-τσάς, όπου ήταν πολύ εύκολο να διαδοθεί ο Βογομιλισμός από την γειτονική Φιλιππούπολη και τη Ροδόπη. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί και για το λόγο ότι οι Μπεκτασίδες αφ'ενός μεν προτιμούσαν τις ορεινές περιοχές ως τόπους διαμονής τους αφ'ετέρου δε γιατί είχαν ιδιαίτερη προτίμηση στον προσηλυτισμό αιρετικών χριστιανών και μάλιστα των Παυλικιανών, Μασσαλιανών και Βογομίλων, κατάλοιπα των οποίων την εποχή εκείνη απαντώνταν στους ορεσίβιους πληθυσμούς της Θράκης.³²

Η μαρτυρία όμως του Τούρκου σουννίτη, περιηγητή Ε. Gelebi, του Γερμανογάλλου Depping και του Έλληνα Κ.Γουναρόπουλου για την ύπαρξη Αχριάνων και στη Θεσσαλία, την Πελοπόννησο και την Εύβοια (αν μη και αλλαχού) και μάλιστα διαχρονικά, σχεδόν μέχρι την εποχή μας, επιβάλουν κάποιες επιφυλάξεις για την ορθότητα αυτών των σκέψεων του Ζεγκίνη. Και τούτο γιατί δεν μαρτυρείται να είχε διαδοθεί ο Βογομιλισμός και στην κεντρική ή νοτιά Ελλάδα, εκτός εάν υπό την ονομασία του Βογομιλισμού δεχθούμε κάθε είδος αιρετικών δοξασιών, που (από τον ΙΔ'αιώνα και εφεξής) δημιουργούσαν κάποια μικρή ή μεγάλη απόκλιση ή απόσχιση από την επίσημη Ορθόδοξη διδασκαλία, βιωτή και λατρεία.

Μόνο με αυτήν την έννοια και προοπτική μπορούν να ερμηνευθούν καικατανοηθούν οι ονομασίες-χαρακτηρισμοί: Αχριάνες, Β u r m a d e s, Μ u r t a d d e s και S a m b a n e s, που φαίνεται να έδιναν σ'αυτούς τους ανθρώπους τόσο οι Σουννίτες Μουσουλμάνοι όσο και οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί.

Αναλυτικότερα κάπως η ονομασία και ο χαρακτηρισμός Α χ ρ ι ά ν ή Αχριάνες φαίνεται να σημαίνει τον αχρείο και βρώμικο, αλλά και τον αυθαίρετο παραβάτη και καταπατητή κάθε επίσημης διδασκαλίας, τον μη έχοντα καθαρή και διαυγή πίστη αλλά αναιμική και επιφανειακή αναμεμιγμένη μάλιστα με ειδωλολατρικές ή και αλλόδοξες αντιλήψεις και δοξασίες και κατά συνέπεια τον άξιο περιφρονήσεως και καταδίκης ή αποπομπής.

Κάθε Αχριάνος εθεωρείτο βδελυρός, κίβδηλος, μαγαρισμένος, βρώμικος, αμαρτωλός και αιρετικός τόσο από τους Ορθόδοξους Χριστιανούς όσο και από τους Σουννίτες Μουσουλμάνους³³.

Επομένως είναι υβριστική λέξη-χαρακτηρισμός και εκστομίζονταν:

α. από μεν τους Σουννίτες Μουσουλμάνους προς όλους εκείνους που ενώ διακήρυσσαν ή ομολογούσαν ότι είναι μουσουλμάνοι εν τούτοις δεν τηρούσαν την επίσημη γραμμή της πίστεως και λατρείας του σουννιτισμού αλλά ανεμίγνυαν αυτή με δοξασίες και λατρείες χριστιανικές ή ακόμα και ειδωλολατρικές, δηλαδή στους λεγόμενους μουσουλμανοφανείς (κρυπτοχριστιανούς) ή στους διαφόρους αιρετικούς Χριστιανούς (Βογόμιλους, Παυλικιανούς κ.λ.π.) οι οποίοι συγχρώνταν δογματικά και λατρευτικά με τους αιρετικούς μουσουλμάνους (Μπεκτασίδες, Κιζιλπασίδες κ.λ.π.).

β. από δε τους Χριστιανούς ο χαρακτηρισμός απονέμονταν σ'εκείνους που ανεμίγνυαν τη χριστιανική τους πίστη (ορθόδοξη ή αιρετική) με μουσουλμανικές δοξασίες και μάλιστα σ'εκείνους που ενώ λύγισαν και αναγκάστηκαν από τα πράγματα να αλλαξοπιστήσουν και να εξισλαμισθούν, εν τούτοις, ζώντας ουσιαστικά απομονωμένοι από τους λοιπούς μουσουλμάνους, κρατούσαν και τις χριστιανικές δοξασίες και συνήθειες.

Έτσι οι Αχριάνες θεωρούνταν κυριολεκτικά αποδιοπομπαίοι και από τους μουσουλμάνους και από τους Χριστιανούς καθώς βίωναν ένα περίεργο μίγμα Χριστιανομουσουλμανικής πίστεως αν μη μουσουλμανοφάνειας (κρυπτοχριστιανισμό).

Όντας ανάμεσα σε δύο θρησκευτικά " κατεστημένα" και βιώνοντας μέσα τους τη σύγκρουση του χθες και το σήμερα, της αλήθειας με το συμφέρον ή τις ανάγκες ζωής, προτιμούσαν να ζουν αποτραβηγμένοι, και ανένταχτοι. Κυριολεκτικά αυτόνομοι και αυτοκέφαλοι. " Ούτε χριστιανοί, ούτε Μουσουλμάνοι...μήτε τζαμιά μήτε εκκλησίες, μήτε ιμάμιδες μήτε ιερείς" και μόνο για τα μάτια του δυνάστη " φανερούς μεν ήσαν Μωαμεθανοί εν τω κρύπτω δε χριστιανοί".

Νομίζω ότι οι λέξεις Gebran= άπιστος, πυρολάτρης ή Gavur=άπιστος, είναι πιο ήπιες και πιο ανθρώπινες από τη λέξη Αχριάν.

Αληθινά ταλαίπωροι και τρισδυστυχισμένοι. Στερημένοι τα πάντα, ζούσαν παίζοντας δια βίου και για γενεές ολόκληρες το θέατρο της διχασμένης ψυχής. Η λέξη Αχριάν τελικά κρύβει το δράμα των Ρωμιών (δηλ. των Ελλήνων); όπως αποκαλυπτικά έγραφε και χαρακτήριζε ο Celebi, που " εκούσια " ή ακούσια υπέκυψαν στο μουσουλμανισμό, κι όμως παρά τη χλεύη και τις ύβρεις, που άκουαν από Χριστιανούς και Μουσουλμάνους, κράτησαν αρκετά από τα πιστεύω και τις συνήθειες των προγόνων και των πατέρων τους. ³⁴

Για πολλά χρόνια και γενεές η ονομασία Αχριάν σήμαινε τον κρυπτοχριστιανό (ορθόδοξο ή αιρετικό) που ενώ στο τζαμί έκαμε το ναμάζι, στο υπόγειο του σπιτιού του έκαιε κανδήλι μπροστά στα παμπάλαια πατρογονικά εικονίσματα ή προσκυνούσε ένα Σταυρό. Έτσι επαληθεύεται και ο Μ.Μελισσηνός που αναφέρθη κε στην αρχή του θέματος ότι οι Αχριάνες " προ ολίγων ετών ησπάσβησαν των Μωαμεβανισμόν".

Καθένας λοιπόν Αχριάνος ήταν ένας Σταυροφόρος ή έστω ένας Celebi, μια και η ονομασία αυτή σημαίνει το Σταυροφόρο δάσκαλο³⁵, από όπου μάλλον προέρχεται και η ονομασία της περιοχής τους Αχρί Τσελεμπί ήτοι Αχριάνοι Σταυροφόροι (άρα Αχριάνοι Χριστιανοί).

Και μετά από όλα αυτά κάπως εκτεταμένα, επιβάλλεται η διερεύνηση του ερωτήματος εάν όλοι οι Ροδοπαίοι ήταν Αχριάνες.

Στο ερώτημα αυτό, όπως είναι φυσικό, κάποιος δεν μπορεί να είναι απόλυτος και κατηγορηματικός. Και τούτο γιατί, όπως θα αναπτυχθεί και σε άλλο σημείο, μέσα στους ορεσίβιους Ροδοπαίους για πολλές γενεές μαρτυρούνται παρά πολλοί - αν δεν η ήταν συντριπτική πλειονότητα - ορθόδοξοι Χριστιανοί, οι οποίοι άντεξαν, επί εκατονταετηρίδες ολόκληρες, σε αφόρητες πιέσεις, παρά τις συνεχείς απειλές, κατατρεγμούς, παιδομαζώματα, εξευτελισμούς, ποικίλες φορολογικές επιβαρύνσεις και άλλα σκληρά μέτρα, τα οποία επινοούνταν και επιβάλλονταν από τους κατακτητές, με σκοπό να αλλαξοπιστήσουν αυτοί, οι ταλαίπωροι και δυστυχισμένοι άνθρωποι, οι οποίοι σε άλλο κείμενο χαρακτηρίζονται ως "γιασίκιδες ραγιάδες'.

Αυτή η Ορθοδοξία των Αχριάνων μαρτυρείται και από πολλές ενδείξεις αν μη μαρτυρίες, για τα οποία όμως άλλοτε εκτενέστερος λόγος.

Σήμερα εδώ κλείνοντας και ανακεφαλαιώνοντας όσα μέχρι εδώ αναφέρθηκαν νομίζω ότι καθίσταται σαφές πως η ονομασία Αχριάν, που απαντάται και σε άλλα μέρη της Ελλάδος είναι καθαρά υβριστική και περιφρονητική λέξη με θρησκευτική χροιά και κατά συνέπεια δεν μπορεί αυτή να προέρχεται από την ονομασία Αχριδώ, του Βυζαντινού θέματος της ορεινής περιοχής της Ροδόπης, ανάμεσα στην Ξάνθη και τη Φιλιππούπολη, όπως υποστηρίζει, κατά τα προλεχθέντα ο Αντ. Λιάπης αλλά υπεστήριζα κι εγώ σε προγενέστερες εργασίες μου³⁶, όταν βέβαια δεν είχα υπόψημου όλα τα προεκτεθέντα στοιχεία και μαρτυρίες, τις οποίες, είναι αλήθεια, ότι εντόπισα μεταγενέστερα, οπότε έκρινα επιβεβλημένο να αναθεωρήσω, στο σημείο αυτό τις μέχρι προ τίνος απόψεις μου.